Kopenhago mallonge

Salono Zamenhof, kun digitala flago ĉi-jare.

Antaŭ du semajnoj okazis la 96a Universala Kongreso de Esperanto en Kopenhago. Ni decidis pri nia ĉeesto lastminute, sed kaptis la ŝancon aĉeti biletojn por la lasta ordinara tago.

La unutaga karto vere kostis terure maldecan sumon da mono, sed… do…

Nia celo: renkonti novajn kaj malnovajn amikojn. Kaj kompreneble ĉeesti la Internacian artan vesperon.

Mi unue volas gratuli Kopenhagon pro la plej bona kaj altkvalita IAV kiun mi iam ajn ĉeestis. Do, mi nur ĉeestis tri antaŭajn, sed tamen, ege bona!

La variado (mallongaj programeroj kun tutmonda dancado kaj diversstila muziko), la kvalito (mi ne eĉ ajne embarasiĝis), la finalo (ĉiuj artistoj kantis Sola sub gvidado de Kim Henriksen).

Ĉiuj artistoj recenejeniris por la finala numero

Granda sukceso. Aplaŭdo!

DVD-kovrilo (samgreen.to)

Ni ankaŭ spektis filmon. Ĝi nomiĝis «La universala lingvo» (The universal language). Ni anticipe estis skeptikaj. La titolo pensigis nin pri tiaj propagandaj malbonkvalitaj filmoj pri la supervaloro de la lingvo Esperanto. Sed ni ĝoje surpriziĝis. La filmo fakte estis tre bona. La konata usona reĝisoro, Sam Green, ne mem parolas la lingvon, sed li bele montris la movadon kaj la lingvon tra la okulvitroj de scivolema ne-esperantisto. Jes, Esperanto estis menciita kiel «utopio», sed unu el la intervuitoj brilege argumentis pri kial Esperanto estas sukceso malgraŭ tio ke ĝi ankoraŭ ne estas la dua lingvo de ĉiuj.

Laŭ la onidiro, Kopenhago estis tre bona kongreso. La prezidantino de LKK, Ileana Schrøder, tenis sian manon super la tuton, tiel ke ĝi sukcesu. Ŝajnas ke esperantujo kaj kongresoj bezonas tiujn maljunetajn, fortajn virinojn. Mi tiusence ankaŭ pensas pri Elna Matland de Norvegio kiu firme organizis la kongreson en Bergen en 1991. Mi ne ĉeestis, sed mi ofte aŭdas laŭdojn pri ĝi, dudek jarojn poste.

Sed kiel antaŭe, mankas al mi precipe du aferoj: 1) varia kaj ne tro multekosta manĝaĵo, kaj 2) sidlokoj kiuj ne situas en uzata salono aŭ homplena manĝejo.

En Kopenhago ni povis piediri al vendejaro kun pluraj manĝejoj konvenaj por diversaj palatoj, proksimume 1,5 kilometrojn for de la kongresejo. Sed 3 kilometroj estas iom tro por kapti inter du programeroj.

Sed ni ĝojiĝis kaj estis tre kontentaj pri nia vizito al Kopenhago. Ĉi-jare unu tago sufiĉis por ni.

Sabate ni interalie vizitis la Norvegan ambasadon por vidi la amasojn da floroj tie pro la teroratako en Oslo/Utøya kiu okazis la 22an de julio. La plej multaj floroj kaj salutoj estis forprenitaj ĉar ili kovris areon ĝis la mezo de la strato. Sed eĉ unu semajnon post la atako homoj metis florojn antaŭ la pordo de la ambasado.

Kvin minutoj

Dum la printempo kaj la aŭtuno, Grupo Esperantista de Trondheim kunvenas ĉiun duan semajnon. En ĉiuj kunvenoj klubanoj respondas pri la temo laŭvice.

Sed kelkfoje la temo en la programo diras: «Ĉiuj parolas po kvin minutoj pri io.»

En la pasinta kunveno, la 2an de novembro, denove tiu estis la temo. En la posttagmezo mi sidis en mia laborejo, kaj ekpensis pri la afero.

Pri kio mi parolos?

Mi subite ekhavis ideon: Mi demandu al la esperantokomunumo ĉe Twitter! Kelkaj tie certe havas bonajn ideojn por mia prelegeto!

Ĉ. je la 16-a horo mi tvitis la jenan:

Ĉe la hodiaŭa #esperanto-kunveno de GET, ĉiuj ĉeestantoj parolos dum 5 minutoj pri io. Kion mi prezentu? Ĉu vi havas proponon? Urĝas! :–)

Veninte hejmen, mi kontrolis ĉu respondis al mi multaj esperantistoj kun bonaj proponoj. Sed ne. Venis nur unu respondo. De norvego, aslakr:

@abjupa Google translate sier «We are not yet able to translate from Esperanto into Norwegian.» #esperanto

(Tradukite: La tradukilo de Google diras: «Ni ankoraŭ ne povas traduki el Esperanto en la Norvegan.» #esperanto)

Mi legis ion ie, iam, pri la temo Esperanto kaj Google tradukilo, sed mi ne memoras ĉu la projekto bone progresas aŭ ĉu entute realiĝos. Samtempe mi ekpensis ke la ideo de Google tradukilo estas iomete malesperantisma, ĉu ne? Ili ja uzas la anglan kiel la pontolingvon

Tra alia norvego – kaj esperantisto – Bergino Dale, mi antaŭ kelkaj tagoj trovis la servilon de traduku.net. Traduku.net havas ilon por traduki inter la angla kaj Esperanto. Do, jen mia respondo al la norvego, aslakr:

@aslakr http://m.traduku.net gir i alle fall et slags resultat, men fjern hash :–)

(Tradukite: @aslakr http://m.traduku.net almenaŭ donas ian rezulton, sed forprenu la dieson :–)  )

Mi unue (trovis kaj) provis la poŝtelefonan version ĉe m.traduku.net. Kaj la servilo donis al mi la jenan anglan tradukon de mia unua mesaĝo:

La traduko de m.traduku.net

Poste mi trovis la veran frontpaĝon de Traduku.net. Vere terura afero, la aspekto de tiu paĝo. Sed se vi, male al mi, ne havas komputilan klavaranĝon per kiu oni povas skribi preskaŭ iun ajn (latinbazitan) literon, vi certe estas helpata.

La multenhava frontpaĝo de traduku.net

Mi tradukis la saman tekston tie, jen la rezulto:

La traduko de www.traduku.net

La rezultoj ne similas!? Kaj ambaŭ iom lamas. Sed kiel la tradukilo de Google, la rezulto iom montras ideon pri la enhavo. Sufiĉas!

Post la kunveno venis ankoraŭ unu respondo. De esperantisto tonyodb (dankon):

@abjupa Mi jam malfruas por proponi, ĉu ne? kio fine okazis?

Mia respondo?

@tonyodb jes vi malfruis. Fine mi prelegis pri la twitter-mesaĝo mem kaj la unu respondo de norvego kiu ne povis uzi Google por kompreni :–)

Efektive, tiu ĉi blogartikolo.

La esperantosezono komenciĝis

Hodiaŭ la aŭtuna sezono de Grupo Esperantista de Trondheim komenciĝis per klubkunveno hejme ĉe ni. Niaj ĉarmaj katoj, Tigris kaj Nera, bonvenigis ĉiujn ses gastojn.

Paĝo el la prezentaĵo

Mi prelegis pri sociaj medioj. Ne malgranda temo, sed mi montris kelkajn elektitajn tipojn de sociaj medioj, kaj kelkajn retpaĝojn kaj servojn.

La publiko interesiĝis pri la temo. La «junaj» membroj ŝercis pri la «nekompreno» de la «plenkreskaj» membroj. Ĉiuj sentis sin mokitaj

Ni lernis pri komunikado, kunlaboro, kunhavigado kaj distrado pere de sociaj medioj.

La kunvenantoj fakte kontribuis finfari ĉi tiun artikolon dum la kunveno. Poste ni vizitos Twitter, Klaku.net, Ipernity (kiu estas tre populara inter esperantistoj), kaj finfine ankaŭ la Duan Vivon.

Hodiaŭa Pondus en Esperanto

Ĉiun tagon io ridinda kaj io lerninda.

Norsk versjon

Ĉi jare, nova aĵo kuŝas sur la kuireja tablo: La tagokalendaro de Pondus por 2010. Ĉiu tago havas bildstrion. Malnovaj strioj de Pondus kaj ankaŭ  el du aliaj serioj de la sama desegnisto, Frode Øverli. Aldone estas pli-malpli utilaj informoj ofte rilataj al la enhavo de la strio de tiu tago.

Hodiaŭ, la 24an de februaro, la kalendaro temas pri Esperanto. La hodiaŭa paĝo diras (mia traduko el la Norvega):

[24. februaro] … Sonic Youth eldonis en 1998 diskon en Esperanto, SYR3.

La albumo plejmulte enhavis instrumentajn melodiojn, sed titoloj kaj agnoskoj estis skribitaj en Esperanto.

Esperanto «inventiĝis» kaj evoluiĝis de d-ro Ludvik Lejzer Zamenhof en 1887. Lia elirpunkto estis, ke Esperanto funkciu kiel neŭtrala dua lingvo kaj plibonigi la komunikon inter la homoj de la mondo sendepende de politika, religia aŭ socia origino. Pondus estas tradukata al Esperanto kaj publikiĝas en Inter ni dirite, kiu estas la junula sekcio de la membrogazeto Norvega Esperantisto.
www.esperanto.no/nje/ind/

La hodiaŭa strio kompreneble ankaŭ estas en Esperanto:

Tiu ĉi strio estis unu el miaj unuaj tradukoj.

Dankon al Strand & Øverli, ke mi rajtas traduki ĉi tiun virtuozan bildstrion, kaj ke ili trovis lokon por esperanta paĝo en la ĉi-jara kalendaro.

Dagens Pondus på esperanto

Hver dag noe å le av og noe nytt å lære.

Esperanta versio

I år er det kommet inn et nytt element på kjøkkenbordet hjemme: Pondus dagskalender for 2010. Én stripe hver dag, med både gamle Pondus-striper og striper fra Riskhospitalet og Rutetid. I tillegg til masse mer eller mindre nyttig informasjon, gjerne relatert til innholdet i dagens stripe.

I dag, 24. februar, handlet bordkalenderen til Pondus om esperanto. På dagens kalenderside stod følgende:

[24. februar] … utga Sonic Youth i 1998 en plate på esperanto, SYR3.

Albumet inneholder for det meste instrumentallåter, men titler og krediteringer står på esperanto.

Esperanto ble «oppfunnet» og utviklet av dr. Ludvik Lejzer Zamenhof i 1887. Utgangspunktet hans var at esperanto skulle fungere som et nøytralt andrespråk og bedre kommunikasjonen mellom verdens mennesker uavhengig av politisk, religiøs eller sosial opprinnelse. Pondus oversettes til esperanto og publiseres i Inter ni dirite, som er ungdomsdelen i medlemsbladet Norvega Esperantisto.
www.esperanto.no/nje/ind/

Dagens stripe var selvfølgelig også på esperanto:

Denne stripen var en av de første jeg oversatte til esperanto. For de som ikke kan språket, eller ikke har lest stripen før, så går dialogen slik som dette:

– For siste gang, Påsan! Du må slutte å barbere Bjarne!
– Men han svetter med all den pelsen!

– Sludder! Dessuten ødelegger du høvelen min! Se her!

– Stakkars deg, Bjarne…

– Det neste blir vel at du ikke får låne tannbørsten hans!

Takk til Stand&Øverli for at jeg får lov til å oversette denne glimrende tegneserien til esperanto, og at de fant plass til en esperantoside i årets kalender.

Pacpremio por Esperanto?

(Norsk versjon)

Jen denove. La kandidatigoj por la Nobela pacpremio 2010 komencas alflui al la Nobela komitato. Inter la kanditatoj certe troviĝas ĉi-jare, kiel ankaŭ la pasintajn jarojn, propono ke Universala Esperanto-Asocio (UEA) ricevu la premion.

Ne kiu ajn rajtas proponi kandiatojn. Devas esti aŭ membro de nacia parlamento, aŭ universitata profesoro de iu specifa fako, aŭ antaŭa gajninto de la pacpremio aŭ kelkaj aliaj kriterioj (laŭ nobelpeaceprize.org).

Kiu ajn do ne rajtas kandidatigi, sed kiu ajn povas iĝi kandidato. Jes, eĉ Adolf Hitler (en 1939) kaj Josef Stalin (1945, 1948) kandidatiĝis, sed kompreneble ne gajnis.

Nu bone, sed nun la problemoj komenciĝas.

Kelkaj homoj en la esperantomovado ekhavis la ideon, ke se UEA ricevos la Nobelan pacpremion, tio estus tre bona reklamo por Esperanto! Esperanto ja estas «justa kaj neŭtrala paclingvo», kaj la ideo de Esperanto rilatas al paco kaj interfratiĝo helpe de komuna lingvo. Do: UEA estas inda kandidato. (Kiel lingvo povas esti paciga, kaj eĉ pli ol iu alia lingvo estas alia demando, sed tiu diskuto estas tro longa por esti traktata ĉi tie).

Nu. Kandidatigi sin mem estas tre maldigne. Lastjare (kaj eble ankaŭ en antaŭaj jaroj) estis pola politikistino kiu kandidatigis UEA-on. Se la politikistino membras ĉe UEA aŭ ĉe la pola asocio, oni daŭre trovas sin en dubinda situacio, sed supozeble ne eblas esti tute sen ligoj, kiuj ajn kandidatigos kiujn.

La Nobela komitato neniam publikigas la kandidatojn. La informoj restas konfidencaj dum minimume 50 jaroj. Hodiaŭ oni povas serĉi inter la kandidatoj dum la jaroj 1901–1956. Oni interalie trovas, ke Zamehof, la patro de Esperanto, kandidatiĝis por la Nobela pacpremio 14 fojojn.

Sed tiuj kiuj kandidatigas libere povas publikigi la nomojn de la kandidatoj. Kaj tion ili faras. Tial oni en 2008 povis vidi en kelkaj amaskomunikiloj, ke «Esperanto» kandidatiĝis. Ekz. en USA Today.

En 2008 la finnlandano Martti Ahtisaari gajnis la premion «por lia granda laboro en pluraj kontinentoj kaj dum pli ol tridek jaroj por solvi internaciajn konfliktojn». Kion konkrete UEA faris en 2007-2008 por superi tion? La Nobela pacpremio gajnu tiu kiu, laŭ la testamento de Nobel, «dum la lasta jaro faris plej multe por la homaro. […] kiu agis plej multe aŭ plej bone por interfratiĝo kaj ĉesigo aŭ malplimultigo de ekzistantaj armeoj, aŭ kiu starigis kaj disvastigis packongresojn».

Do, ne sufiĉas ideo, eĉ se ĝi havas pli ol cent jarojn. Oni devas aktive fari ion nun. Ĉi-jare.

Esperanto = Interfratiĝo, sed ĉu sufiĉas por pacpremio?

Tio estas unu flanko de la afero. La plej malbona, laŭ mi, estas ke tiu parto de la esperantomovado kiu daŭre opinias ke UEA meritas la pacpremion, starigas kampanjojn por ke tio estu sukceso. Jes, unu jaron eĉ UEA mem organizis tiun kampanjon. UEA festis sian centjaran jubileon en 2008, kaj multaj vidis tion kiel oran okazon por gajni la pacpremion. Kvazaŭ jubilea donaco de la Norvega Nobela komitato, ĉu ne?

En 2007 UEA turnis sin al la estraro de la Norvega Esperantista Ligo (NEL), por ke NEL helpu en la kampanjo. Oni eble pensis, ke se norvega asocio atestus por, kaj prem-agis por la kandidateco de UEA, la ebloj konsiderinde kreskiĝos. La respondon de NEL vi povas legi ĉi tie. Mallonga resumo: NEL ne volis kontribui al tia kampanjo, ne nur ĉar ili opiniis ke UEA ne meritas la premion, sed ankaŭ ĉar tiaj kampanjoj pli vere malfortigas la kandidatecon ol fortigas ĝin. (Libera folio priparolas la aferon ĉi tie)

Tio estis 2007. Nun estas 2010. Ĉu io okazis?

Nu. Hieraŭ mi trovis blogon kiu nomiĝas Esperantolobby. La lasta kontribuo, la 29an de decembro, nomiĝas «Nobel Peace Prize for Esperanto». Tio estas admono al personoj kiuj havas la rajtojn kandidatigi, ke ili kandidatigos Esperanton/UEA-on. Eĉ kun tekstpropono kaj adreso al la Nobela komitato.

Ĉu vi povas imagi ke la Ruĝa Kruco (kiu kiel organizo gajnis la pacpremion tri-foje) havas propran oficejon por gajnigi al si la Nobelpremion? Aŭ ke ili kontaktadas politikistojn kaj profesorojn por ke ili kandidatigu la organizon ankaŭ ĉi-jare? Aŭ ĉu vi kredas, ke ili uzas siajn homfortojn por tion kion ili plej bone konas, nome helpi homojn?

Ne, UEA certe ne gajnos Nobelan pacpremion, nek en 2010.

Fredspris til esperanto?

(Esperanta versio)

Så er vi i gang igjen. Nominasjonene til Nobels fredspris for 2010 begynner å strømme inn til nobelkomiteen. Blant disse nominasjonene vil det nok sikkert, i år som i fjor og året før der, ligge et forslag om at Universala Esperanto-Asocio (UEA, Esperantoverdensforbundet) fortjener å motta fredsprisen i år.

Hvem som helst kan ikke nominere kandidater. Du må enten være medlem av en nasjonalforsamling, være universitetsprofessor i noen utvalgte fag, ha fått prisen før eller falle inn under noen få andre kriterier (i følge nobelpeaceprize.org).

Hvem som helst kan altså ikke nominere, men hvem som helst kan bli nominert. Ja, til og med Adolf Hitler (i 1939) og Josef Stalin (1945, 1948) har blitt nominert, men fikk den selvfølgelig ikke.

Så langt alt vel, men det er nå problemene begynner.

Noen i esperantomiljøet har fått det for seg at en fredspris til UEA vil være veldig god reklame for esperanto. Esperanto er jo et «rettferdig og nøytralt fredsspåk», og esperantos idé handler om fred og forbrødring ved hjelp av et felles språk. Ergo vil UEA være en verdig kandidat. (Hvordan et språk kan være fredsskapende, og det mer enn et annet språk er et annet spørsmål, men det blir en litt for lang diskusjon å ta her.)

Nå passer det seg stort sett ganske dårlig å nominere seg selv. I fjor var det vel en polsk politiker som nominerte UEA, og muligens også tidligere. Dersom politikeren var medlem av UEA eller det Polske esperantoforbundet, så beveger vi oss fortsatt i en slags gråsone, men det er kanskje ikke til å unngå noen form for bindinger samme hvem som nominerer hvem.

Nobelkomiteen går aldri selv ut med opplysninger som hvem som er blitt nominert. De kan gi innsyn til disse opplysningene, skriver de på sine nettsider, men da etter minimum 50 år. I dag kan man søke blant nominerte fra 1901–1956 her. Et søk viser f.eks. at Zamenhof, esperantos far, ble nominert til Nobels fredspris 14 ganger.

Men de som nominerer kan fritt offentliggjøre hvem de har nominert. Og det gjør de også. Derfor kunne vi lese i norske medier i 2008 at «Esperanto» var nomintert. Bl.a. på NRK.

I 2008 var det som kjent finnen Martti Ahtisaari som fikk prisen «for den store innsatsen han har lagt ned på fleire kontinent og gjennom meir enn tre tiår for å løyse internasjonale konfliktar». Hva konkret gjorde UEA i 2007-2008 som kunne overgå dette? Nobels fredspris går nemlig, i følge Nobels testamente, til den som «under det förlupna året hafva gjort menskligheten den största nytta. […] som har verkat mest eller bäst för folkens förbrödrande och afskaffande eller minskning af stående arméer samt bildande och spridande af fredskongresser».

Det nytter altså ikke å flyte på en over hundre år gammel god idé. Man må gjøre noe aktivt nå. I år.

Esperanto = Forbrødring, men er det bra nok til å fortjene fredspris?

Det var den siden av saken. Den verste, slik jeg ser det, er at den delen av esperantomiljøet som fortsatt mener at UEA bør få fredsprisen, iverksetter kampanjer for å få dette til. Ja, et år var det til og med UEA selv som organiserte denne kampanjen fra et eget kontor i hovedkvarteret i Nederland. UEA feiret 100-årsjubileum i 2008, og mange så på det som en gyllen anledning til å få fredsprisen. Som en jubileumsgave fra Den norske nobelkomité, liksom?

I 2007 kom det en henveldelse fra UEA til styret i Norsk Esperanto-Forbund (NEL) om å hjelpe til i denne kampanjen. Dersom et norsk forbund gikk god for, og lobbet for UEA sitt kandidatur, så mente de vel at mulighetene for å faktisk vinne den økte betraktelig. Hva NEL svarte på henvendelsen kan leses her: http://www.esperanto.no/div/20070203_nobel.shtml (på esperanto). Kort fortalt ønsket de ikke å være med på noen slik kampanje, både fordi de mente UEA ikke hadde gjort seg fortjent til noen fredspris, men også fordi slike kampanjer heller svekker kandidaturet enn å styrke det.

Dette var i 2007. Nå er vi i 2010. Har det skjedd noe?

Vel. I går kom jeg over en blogg som heter Esperantolobby. Siste post er fra 29. desember 2009 og heter «Nobel Peace Prize for Esperanto». Dette er da en oppfordring til personer som har mulighet til det, om å nominere Esperanto/UEA til årets fredspris med tekstforslag og hvor det skal sendes.

Ser du for deg at Røde kors (som organisasjon har de fått prisen tre ganger) har et eget kontor for å lobbe for fredsprisen? Eller at de kontakter politikere/professorer for å få dem til å nominere seg i år også? Eller tror du at de bruker ressursene på det de kan best, nemlig å hjelpe mennesker?

Nei, det blir nok ingen nobelpris på UEA/Esperanto i år heller.

Lernus «uoversettelige»

(Esperanta versio)

Jeg driver og oversetter nettstedet Lernu! til norsk. Lernu! er et flerspråklig nettsted for å lære esperanto, og inneholder mange forskjellige typer kurs på forskjellige nivåer, samt andre læremidler og ressurser. Blant annet har nettstedet en integrert ordbok. Ordboken er også avhengig av å bli oversatt av dem som oversetter resten av nettstedet.

Esperanto-norsk-ordboken på Lernu! er foreløpig noe mangelfull, men vi er noen få sjeler som jobber med saken.

En ting som gjør denne jobben ganske omfattende er at det virker som at politikken til Lernu! når det kommer til esperanto-ordlisten, er å liste opp absolutt alle ord, inkludert enhver avledning som noen gang er brukt på nettstedet. Dette i stedet for å følge vanlig ordbokstradisjon og ta med kun grunnordet og kanskje bare noen få, nødvendige avledede ord i tillegg. Denne politikken gjør at esperanto-ordlisten på Lernu! per i dag totalt inneholder mer enn 51000 oppslagsord (i følge Lernu! sin egen statistikkside).

Esperanto er et språk som i stor grad bruker avledninger gjennom for- og etterstavelser der vi på norsk ofte har egne røtter eller mer omfattende konstruksjoner for å uttrykke det samme. Å oversette enkeltord, uten noen som helst sammenheng, fra esperanto til norsk kan dermed gi noen vanskelige utslag. Noen ganger lar det seg rett og slett ikke gjøre uten å bruke en god del ekstra plass.

For eksempel esperantoordene uzante og uzinte, som jeg kom over her om dagen da jeg klikket meg inn på bokstaven u.

Begge ordene bygger på verbet uzi, som betyr å bruke.
Etterstavelsen -ant- setter ordet i aktiv presens partisipp, og etterstavelsen -int- setter det i aktiv preteritum partisipp.
Når ordene på esperanto slutter på -e, betyr det at de tilhører ordklassen adverb, men i vårt tilfelle kan de fremdeles ta objekt (jf. engelsk «I wrote a letter using a pen»).

På esperanto kan dermed uzante brukes i sammenhenger som mi skribis la leteron uzante plumon (jeg skrev brevet ved hjelp av en penn), mi kontaktis lin uzante retpoŝton (jeg kontaktet ham per e-post) eller mi veturis uzante aŭton (jeg reiste ved å bruke bil). Uzante tilsvarer dermed både «ved hjelp av», «ved å bruke», «med», «per» osv.

Uzinte er i prinsippet det samme, men i fortid. F.eks. ŝi dormas uzinte medikamenton (hun sover etter å ha tatt mediekamenter). Hun tok altså noe før hun sovnet, og nå sover hun.

Selve ordene uzante og uzinte kan dermed oversettes til et vell av forskjellige ord på norsk, alt etter sammenhengen de står i. En ordbok full av slike ord tar dermed en god del lenger tid å oversette.

Jeg kan forstå at spesielt nye brukere av Lernu! har stor utbytte av å få tilgang til oversettelser av alle ord som er brukt i systemet, men litt av språklæringen består jo også av å lære seg de enkelte for- og etterstavelser, og å lære seg å kjenne igjen de enkelte delene av et ord og forstå hvordan elementene blir brukt.

ps. Hvis du er en av dem som sliter litt med de seks partisippene på esperanto, finnes det et ganske belysende kapittel om temaet i boken Lingvaj paĝoj.

La «netradukeblaj vortoj» de Lernu!

(Norsk versjon)

Mi tradukadas ĉe Lernu!, en la norvegan lingvon. Lernu! estas la plej bona multlingva retpaĝo por lernado de Esperanto. Lernu! havas multajn kursojn je diversaj niveloj, kaj tiel taŭgas por tre diversaj homoj. La paĝoj ankaŭ havas aliajn lernrimedojn. Interalie ĝi havas vortaron, kies enhavo ankaŭ dependas de la tradukantoj de la ceteraj paĝoj.

La vortaro Esperanto-norvega (kaj inverse) nuntempe estas iom mankoplena, sed ni estas kelkaj personoj kiuj laboras pri la afero.

Unu afero ampleksigas la laboron. Ŝajnas ke la politiko de Lernu! pri la vortlisto estas listigi ĉiujn vortojn, inkluzive de ĉiuj derivaĵo kiuj iam ajn estas uzataj en la retejo. Tio malas al kutimaj vortartradicioj kiuj nur listigas la bazajn vortojn kaj aldone eble kelkajn necesajn derivaĵojn. Pro tiu politiko la vortaro de Lernu! hodiaŭ enhavas pli ol 51000 kapvortojn (laŭ la statistikpaĝoj de Lernu! mem).

Esperanto estas lingvo kiu ofte uzas derivaĵon, prefiksojn kaj sufiksojn, kiam ni en la norvega ofte havas proprajn radikojn aŭ pli ampleksajn konstruaĵojn por esprimi la samon. Tradukado de unu vorto, sen iu ajn kunteksto, de Esperanto en la norvegan, povas pro tio doni kelkajn defiojn. De tempo al tempo, vortoj tute simple ne estas tradukeblaj sen multe pli da spaco.

Ekzemple la Esperantaj vortoj uzante kaj uzinte, kiujn mi trovis antaŭ kelkaj tagoj.

Ambaŭ vortoj estas derivaĵoj de la verbo uzi.

La sufikso -ant metas la vorton en la aktiva nuntempa participo, kaj la sufikso -int metas la vorton en aktiva pasinteca participo. La fina -e signifas ke la vorto estas adverbo.

En Esperanto oni povas diri ekzemple mi skribis la leteron uzante plumon, mi kontaktis lin uzante retpoŝton aŭ mi veturis uzante aŭton. En la angla oni povas traduki la unuan frazon simple per I wrote a letter using a pen, kaj uzante signifas using en la angla. Tute simple. Kontraste al tio, en la norvega oni tute ne povas traduki uzante per nur unu vorto. La tri suprajn frazojn oni povas traduki norvegen jene: 1) jeg skrev brevet ved hjelp av en penn (mi skribis la leteron helpe de plumo), 2) jeg kontaktet ham per e-post (mi kontaktis lin per retpoŝto), 3) jeg reiste ved å bruke bil (mi veturis per uzado de aŭto). En ĉi tiuj tri ekzemploj la vorto uzante povas egali al kaj «ved hjelp av» kaj «ved å bruke» kaj «med» kaj «per» ktp.

Por uzinte la principo estas la sama. En Esperanto oni povas diri ekz. ŝi dormas uzinte medikamenton. Norvege: hun sover etter å ha tatt mediekamenter (ŝi dormas post kiam ŝi havis medikamenton).

La vortoj uzante og uzinte do povas esti tradukataj al amaso da vortoj en la norvega, depende de la kunteksto. Vortaro kiu havas multajn tiajn vortojn, do postulas iom pli da tempo por esti tradukata.

Mi kompreneble povas kompreni ke novaj uzantoj de Lernu! povas profiti de vortaro kiu enhavas ĉiujn vortojn uzatajn en la retejo. Sed lingvolernado ankaŭ estas lerni afiksojn, kaj lerni kiel distingi inter la vorteroj kaj kompreni kiel uzi la elementojn.

Bjalistoka kultur(ment)o

(Dette er en artikkel på esperanto skrevet til Norvega Esperantisto 4/2009, og den er i stor grad en svært kortfattet versjon av det norske lesere allerede har fått med seg i «pilegrimsvandringspostene». For en forklaring på tittelen, se fotnoten under.*
Ĉi tiu artikolo unue aperis en Norvega Esperantisto 4/2009)

Fine de julio ni veturis al Pollando por partopreni en la 94a Universala Kongreso de Esperanto. Ĉi-jare ĝi okazis en Bjalistoko, kiu estis la naskiĝurbo de L. L. Zamenhof. Kaj ankaŭ ne eblis malkapti la fakton ke pasis 150 jaroj post la naskiĝo de D-ro Esperanto. Do ni festis la jubileon dum tuta semajno!

La kongresejo.

Ĉirkaŭ 1800 homoj venis al Bjalistoko por partopreni en la kongreso. Mi supozas ke oni antendis multe pli ol tiom por tiu ĉi senkompara jubilea kongreso. Sed eble pro financa krizo, la «hotelskandalo» de UEA aŭ aliaj kialoj, nur 1800 aperis. Domaĝe.

La programo ĉi-jare estis abunda. Tiom abunda, ke estis preskaŭ tro multe. Ne troviĝis multe da tempo por ripozo, kaj ni certe ne kapablis partopreni ĉion kion ni deziris. Precipe la kulturaj programeroj estis multnombraj. Multaj koncertoj, teatraĵoj, pupteatro, fajro-teatro ktp. Kaj ofte ili okazis samtempe. La urbo kaj lokaj artistoj multege kaj bonege kontribuis por ke la kongreso fariĝu sukceso.

Sed unu afero okazis fojon post fojo: programeroj, precipe koncertoj, ĉiam komenciĝis 15-30 minutojn malfrue, kaj aldone daŭris 15-45 minutojn pli longe ol indikite en la programo, eĉ se alia koncerto devus komenci tuj poste en la sama ejo. Pro tio, ankaŭ la dua koncerto eĉ pli malfruiĝis. Tio fariĝis pli ofte la regulo ol la escepto, kaj ege ĝenis nin. Precipe tiun vesperon kiam ni atendadis la fajro-teatron, kiu komenciĝus je la 21a horo. Sed pro tre malfrua koncerto en la salono Zamenhof apude, la fajro-teatro, kiu estis okazonta ekstere, prokrastiĝis je 45 minutoj! Kaj kuloj turmentis nin! Mi samopinias kun iu germano, kiu staris proskime al ni, saltante kaj frapante: «Ho ve, tiuj polaj kuloj! Fikuloj!»

La fajro-teatro estis bela spektaklo, kaj la fajro forpelis la (fi)kulojn.

La LKK kaptis la ŝancon por fari kelkajn ŝanĝojn al la tradicia programo. La tradicia «Interkona vespero» ne okazis, sed dum la unua vespero oni povis partopreni du (malfruigitajn) koncertojn. La internacia arta vespero tute ne estis internacia, sed vere Eŭropa arta vespero. Iom da internacieco savis la Internacia koruso (per siaj nur tri kantoj), kaj la Brazila rep-artisto Tony (kiu senplane estis invitata sur la scenejon). La aliaj programeroj estis pola kantistino, pola/belarusa popolkantistoj kaj JoMo. Certe la artistoj estis ege lertaj kaj bonegaj, sed nur tiuj kvar, plej multe eŭropaj, programeroj en la Internacia Arta Vespero? Ni ege manksentis la diversecon de la tradicia IAV!

La «naskiĝdomo».

Kaj tio estas alia afero: la manko de variado. Multaj spektantoj forlasis la Internacian Artan Vesperon, kaj ankaŭ la Nacian Vesperon, pro maldiverseco kaj daŭro. La artistoj ja estis tre, tre bonaj, sed ĉiuj programeroj estis en si mem plenaj koncertoj. Do, estis superdozo, kaj homoj tediĝis.

Sed krom la manko de tempokontrolo, la Bjalistoka kongreso estis la plej bona kaj amuza kongreso kiun mi iam partoprenis! Estis bela urbo kun ege interesaj historio kaj kulturo. Kaj la faka programo ankaŭ estis tre interesa, ekzemple Otto Prytz tre interese prelegis pri brajlo en la Internacia Kongresa Universitato.

Merkrede, Jardar kaj mi piediris en la urbo kaj vizitis esperantorilatajn vidindaĵojn. Ni vizitis la straton (Ludwika Zamenhofa), la naskiĝdomon (kun la fama pentraĵo), kiu ne vere estas «La domo», sed situas en la sama loko. Ni ankaŭ vizitis la Zamenhof-buston kaj la novan Zamenhof-centron (kiu efektive ne havis ekspozicion pri Zamenhof, sed pri la vivo en la urbo Bjalistoko dum la tempo kiam Zamenhof loĝis tie (1859–1873)). Tre interese.

Esperantokuko

Ni ankaŭ kompreneble vizitis la kafejon Esperanto, kiu situas en la «Urbodomo» (kiu fakte neniam funkciis kiel urbodomo, sed la domo nomigis tiel ĉar «vera urbo devas havi urbodomon!»). En kafejo Esperanto, ni interalie manĝis bongustegan esperantokukon – eĉ kun verda stelo!

La ĉeestantaj trondheimanoj ekamikumis kun bonaj amikoj el la ĝemela urbo Darmstadt en Germanio. La klubo en Darmstadt bone prizorgas la rilatojn kun ĉiuj siaj ĝemelaj urboj, kaj estis ege agrable ekkoni ilin.

La semajno en Bjalistoko finiĝis tro rapide. Dankon al ĉiuj kiuj partoprenis kaj kontribuis.

––
* Tittelen er et ordspill som både kan leses som «Białystok-kultur» (Bjalistoka kulturo) og «Białystokisk myggtortur» (Bjalistoka kulturmento [kul-turmento]).