Pacpremio por Esperanto?

(Norsk versjon)

Jen denove. La kandidatigoj por la Nobela pacpremio 2010 komencas alflui al la Nobela komitato. Inter la kanditatoj certe troviĝas ĉi-jare, kiel ankaŭ la pasintajn jarojn, propono ke Universala Esperanto-Asocio (UEA) ricevu la premion.

Ne kiu ajn rajtas proponi kandiatojn. Devas esti aŭ membro de nacia parlamento, aŭ universitata profesoro de iu specifa fako, aŭ antaŭa gajninto de la pacpremio aŭ kelkaj aliaj kriterioj (laŭ nobelpeaceprize.org).

Kiu ajn do ne rajtas kandidatigi, sed kiu ajn povas iĝi kandidato. Jes, eĉ Adolf Hitler (en 1939) kaj Josef Stalin (1945, 1948) kandidatiĝis, sed kompreneble ne gajnis.

Nu bone, sed nun la problemoj komenciĝas.

Kelkaj homoj en la esperantomovado ekhavis la ideon, ke se UEA ricevos la Nobelan pacpremion, tio estus tre bona reklamo por Esperanto! Esperanto ja estas «justa kaj neŭtrala paclingvo», kaj la ideo de Esperanto rilatas al paco kaj interfratiĝo helpe de komuna lingvo. Do: UEA estas inda kandidato. (Kiel lingvo povas esti paciga, kaj eĉ pli ol iu alia lingvo estas alia demando, sed tiu diskuto estas tro longa por esti traktata ĉi tie).

Nu. Kandidatigi sin mem estas tre maldigne. Lastjare (kaj eble ankaŭ en antaŭaj jaroj) estis pola politikistino kiu kandidatigis UEA-on. Se la politikistino membras ĉe UEA aŭ ĉe la pola asocio, oni daŭre trovas sin en dubinda situacio, sed supozeble ne eblas esti tute sen ligoj, kiuj ajn kandidatigos kiujn.

La Nobela komitato neniam publikigas la kandidatojn. La informoj restas konfidencaj dum minimume 50 jaroj. Hodiaŭ oni povas serĉi inter la kandidatoj dum la jaroj 1901–1956. Oni interalie trovas, ke Zamehof, la patro de Esperanto, kandidatiĝis por la Nobela pacpremio 14 fojojn.

Sed tiuj kiuj kandidatigas libere povas publikigi la nomojn de la kandidatoj. Kaj tion ili faras. Tial oni en 2008 povis vidi en kelkaj amaskomunikiloj, ke «Esperanto» kandidatiĝis. Ekz. en USA Today.

En 2008 la finnlandano Martti Ahtisaari gajnis la premion «por lia granda laboro en pluraj kontinentoj kaj dum pli ol tridek jaroj por solvi internaciajn konfliktojn». Kion konkrete UEA faris en 2007-2008 por superi tion? La Nobela pacpremio gajnu tiu kiu, laŭ la testamento de Nobel, «dum la lasta jaro faris plej multe por la homaro. […] kiu agis plej multe aŭ plej bone por interfratiĝo kaj ĉesigo aŭ malplimultigo de ekzistantaj armeoj, aŭ kiu starigis kaj disvastigis packongresojn».

Do, ne sufiĉas ideo, eĉ se ĝi havas pli ol cent jarojn. Oni devas aktive fari ion nun. Ĉi-jare.

Esperanto = Interfratiĝo, sed ĉu sufiĉas por pacpremio?

Tio estas unu flanko de la afero. La plej malbona, laŭ mi, estas ke tiu parto de la esperantomovado kiu daŭre opinias ke UEA meritas la pacpremion, starigas kampanjojn por ke tio estu sukceso. Jes, unu jaron eĉ UEA mem organizis tiun kampanjon. UEA festis sian centjaran jubileon en 2008, kaj multaj vidis tion kiel oran okazon por gajni la pacpremion. Kvazaŭ jubilea donaco de la Norvega Nobela komitato, ĉu ne?

En 2007 UEA turnis sin al la estraro de la Norvega Esperantista Ligo (NEL), por ke NEL helpu en la kampanjo. Oni eble pensis, ke se norvega asocio atestus por, kaj prem-agis por la kandidateco de UEA, la ebloj konsiderinde kreskiĝos. La respondon de NEL vi povas legi ĉi tie. Mallonga resumo: NEL ne volis kontribui al tia kampanjo, ne nur ĉar ili opiniis ke UEA ne meritas la premion, sed ankaŭ ĉar tiaj kampanjoj pli vere malfortigas la kandidatecon ol fortigas ĝin. (Libera folio priparolas la aferon ĉi tie)

Tio estis 2007. Nun estas 2010. Ĉu io okazis?

Nu. Hieraŭ mi trovis blogon kiu nomiĝas Esperantolobby. La lasta kontribuo, la 29an de decembro, nomiĝas «Nobel Peace Prize for Esperanto». Tio estas admono al personoj kiuj havas la rajtojn kandidatigi, ke ili kandidatigos Esperanton/UEA-on. Eĉ kun tekstpropono kaj adreso al la Nobela komitato.

Ĉu vi povas imagi ke la Ruĝa Kruco (kiu kiel organizo gajnis la pacpremion tri-foje) havas propran oficejon por gajnigi al si la Nobelpremion? Aŭ ke ili kontaktadas politikistojn kaj profesorojn por ke ili kandidatigu la organizon ankaŭ ĉi-jare? Aŭ ĉu vi kredas, ke ili uzas siajn homfortojn por tion kion ili plej bone konas, nome helpi homojn?

Ne, UEA certe ne gajnos Nobelan pacpremion, nek en 2010.

Fredspris til esperanto?

(Esperanta versio)

Så er vi i gang igjen. Nominasjonene til Nobels fredspris for 2010 begynner å strømme inn til nobelkomiteen. Blant disse nominasjonene vil det nok sikkert, i år som i fjor og året før der, ligge et forslag om at Universala Esperanto-Asocio (UEA, Esperantoverdensforbundet) fortjener å motta fredsprisen i år.

Hvem som helst kan ikke nominere kandidater. Du må enten være medlem av en nasjonalforsamling, være universitetsprofessor i noen utvalgte fag, ha fått prisen før eller falle inn under noen få andre kriterier (i følge nobelpeaceprize.org).

Hvem som helst kan altså ikke nominere, men hvem som helst kan bli nominert. Ja, til og med Adolf Hitler (i 1939) og Josef Stalin (1945, 1948) har blitt nominert, men fikk den selvfølgelig ikke.

Så langt alt vel, men det er nå problemene begynner.

Noen i esperantomiljøet har fått det for seg at en fredspris til UEA vil være veldig god reklame for esperanto. Esperanto er jo et «rettferdig og nøytralt fredsspåk», og esperantos idé handler om fred og forbrødring ved hjelp av et felles språk. Ergo vil UEA være en verdig kandidat. (Hvordan et språk kan være fredsskapende, og det mer enn et annet språk er et annet spørsmål, men det blir en litt for lang diskusjon å ta her.)

Nå passer det seg stort sett ganske dårlig å nominere seg selv. I fjor var det vel en polsk politiker som nominerte UEA, og muligens også tidligere. Dersom politikeren var medlem av UEA eller det Polske esperantoforbundet, så beveger vi oss fortsatt i en slags gråsone, men det er kanskje ikke til å unngå noen form for bindinger samme hvem som nominerer hvem.

Nobelkomiteen går aldri selv ut med opplysninger som hvem som er blitt nominert. De kan gi innsyn til disse opplysningene, skriver de på sine nettsider, men da etter minimum 50 år. I dag kan man søke blant nominerte fra 1901–1956 her. Et søk viser f.eks. at Zamenhof, esperantos far, ble nominert til Nobels fredspris 14 ganger.

Men de som nominerer kan fritt offentliggjøre hvem de har nominert. Og det gjør de også. Derfor kunne vi lese i norske medier i 2008 at «Esperanto» var nomintert. Bl.a. på NRK.

I 2008 var det som kjent finnen Martti Ahtisaari som fikk prisen «for den store innsatsen han har lagt ned på fleire kontinent og gjennom meir enn tre tiår for å løyse internasjonale konfliktar». Hva konkret gjorde UEA i 2007-2008 som kunne overgå dette? Nobels fredspris går nemlig, i følge Nobels testamente, til den som «under det förlupna året hafva gjort menskligheten den största nytta. […] som har verkat mest eller bäst för folkens förbrödrande och afskaffande eller minskning af stående arméer samt bildande och spridande af fredskongresser».

Det nytter altså ikke å flyte på en over hundre år gammel god idé. Man må gjøre noe aktivt nå. I år.

Esperanto = Forbrødring, men er det bra nok til å fortjene fredspris?

Det var den siden av saken. Den verste, slik jeg ser det, er at den delen av esperantomiljøet som fortsatt mener at UEA bør få fredsprisen, iverksetter kampanjer for å få dette til. Ja, et år var det til og med UEA selv som organiserte denne kampanjen fra et eget kontor i hovedkvarteret i Nederland. UEA feiret 100-årsjubileum i 2008, og mange så på det som en gyllen anledning til å få fredsprisen. Som en jubileumsgave fra Den norske nobelkomité, liksom?

I 2007 kom det en henveldelse fra UEA til styret i Norsk Esperanto-Forbund (NEL) om å hjelpe til i denne kampanjen. Dersom et norsk forbund gikk god for, og lobbet for UEA sitt kandidatur, så mente de vel at mulighetene for å faktisk vinne den økte betraktelig. Hva NEL svarte på henvendelsen kan leses her: http://www.esperanto.no/div/20070203_nobel.shtml (på esperanto). Kort fortalt ønsket de ikke å være med på noen slik kampanje, både fordi de mente UEA ikke hadde gjort seg fortjent til noen fredspris, men også fordi slike kampanjer heller svekker kandidaturet enn å styrke det.

Dette var i 2007. Nå er vi i 2010. Har det skjedd noe?

Vel. I går kom jeg over en blogg som heter Esperantolobby. Siste post er fra 29. desember 2009 og heter «Nobel Peace Prize for Esperanto». Dette er da en oppfordring til personer som har mulighet til det, om å nominere Esperanto/UEA til årets fredspris med tekstforslag og hvor det skal sendes.

Ser du for deg at Røde kors (som organisasjon har de fått prisen tre ganger) har et eget kontor for å lobbe for fredsprisen? Eller at de kontakter politikere/professorer for å få dem til å nominere seg i år også? Eller tror du at de bruker ressursene på det de kan best, nemlig å hjelpe mennesker?

Nei, det blir nok ingen nobelpris på UEA/Esperanto i år heller.